Leven met verlies een levenslijn van liefde en gemis

Iedereen maakt verlies mee in zijn leven.

En soms denk ik: er zijn mensen die het nog zwaarder hebben. In landen waar verlies bijna dagelijks is. Waar geweld of armoede levens bepalen. Of vroeger, toen het verliezen van ouders of kinderen veel vaker voorkwam.

Die gedachte relativeert… even.

Maar rouw laat zich niet vergelijken.

Want het verlies dat je zelf draagt, vult je hele wereld. Het zit in je dagen, in je nachten, in je lichaam. Het maakt niet uit waar je woont of in welke tijd je leeft — als het jouw kind is, jouw man, jouw leven… dan is het alles.

Verlies is voor mij nooit één moment geweest. Het is geen hoofdstuk dat begint en eindigt. Het is een draad die door mijn hele leven loopt.

Al jong leerde ik wat verlies betekent. Op mijn achttiende verloor ik een kind. Een ervaring die je vormt, ook al praat je er niet altijd over. In de jaren daarna nam ik vaker afscheid van mensen die dichtbij stonden. Mijn oma, vijfentwintig jaar geleden. Mijn oom, de broer van mijn moeder, twee jaar geleden.

Verlies kwam in fases, maar liet steeds iets achter.

Later volgden de verliezen die mijn leven nog dieper raakten. Mijn man, de vader van mijn dochter, overleed twaalf jaar geleden aan longkanker. We leerden samen, mijn dochter en ik, hoe je verder leeft met een gemis dat altijd blijft.

En toen, een jaar geleden, werd mijn zoon van 32 vermoord in Brazilië.

Dat is een zin die je uitspreekt, maar die nooit echt te bevatten is.

Sindsdien leef ik in twee werelden. Aan de buitenkant ben ik wie ik altijd was. Ik werk, doe mijn administratie, heb contact met klanten, maak afspraken. Ik kleed me kleurrijk, lach, ben aanwezig. Mensen zien mij en denken misschien: ze redt het.

Maar thuis begint het andere stuk. Daar kijk ik naar de foto van mijn zoon. Daar voel ik wat er niet meer is. Daar denk ik na over het leven, over hoe kwetsbaar alles eigenlijk is.

Samen met mijn dochter draag ik dit verlies. Zij is 24 en heeft in haar jonge leven al haar vader en haar broer verloren. Dat verbindt ons, maar het maakt het ook zwaar. We zoeken ieder onze eigen weg, en toch doen we het samen.

Mijn zoon laat meer achter dan alleen gemis. Hij is vader van drie kinderen. Mijn kleindochter, zijn dochter uit Brazilië, is nu een jaar in Nederland. Haar aanwezigheid brengt licht, maar ook verantwoordelijkheid en zorgen. Daarnaast zijn er nog twee kleinkinderen hier in Nederland, bij hun moeder. Ook zij dragen hun verlies, ieder op hun eigen manier.

Rouw stopt niet bij één persoon. Het beweegt door generaties heen.

In mijn werk met kinderen kom ik het leven ook in zijn puurste vorm tegen. De speeltuin, het theater, de lach van een kind — daar zit iets echts in. Maar ook daar ontkom je niet aan verlies.

Een jongen uit de wijk waar ik werk, zestien jaar oud, kwam door zinloos geweld om het leven. Ik kende hem al sinds hij vier was. Hij zat bij mij op theaterles, speelde in de speeltuin waar ik werk. We hebben een stille tocht voor hem gelopen.

Ook dat verlies kwam binnen.

Het raakt anders, maar niet minder echt. Het laat zien hoe kwetsbaar het leven is, juist ook van de kinderen die je ziet opgroeien. Het maakt dat mijn werk niet alleen werk is. Het is verbonden.

Wat rouw met mij doet, is moeilijk uit te leggen. Ik slaap slecht. Ik ben moe. Een halve dag werken kan al veel zijn. Contact met mensen kost energie. En toch… kinderen geven me ook energie. In mijn werk vind ik momenten van licht. Even geen gisteren of morgen. Alleen het nu.

En er zijn mensen die mij dragen. Mijn vriendin, mijn maatje al meer dan twintig jaar. We hebben samen alles gedeeld — dun en dik, letterlijk en figuurlijk. De laatste jaren zijn er misschien wat kilo’s bijgekomen, maar ook dat hoort bij het leven. Zij kent mij, ook in mijn donkerste stukken.

Want die zijn er ook. Rouw maakt niet alleen verdriet zichtbaar, maar ook je schaduwkanten. Dingen waar je misschien eerder omheen kon, komen nu naar voren. Dat is confronterend, maar ook een uitnodiging om eerlijker naar jezelf te kijken.

Wat ik moeilijk vind, is dat de wereld doorgaat. Voor anderen wordt het een herinnering. Voor mij is het elke dag. Rouw heeft geen einddatum.

En toch zijn er momenten van licht. Een telefoontje met mijn kleindochter. Een lach van een kind. De zon op mijn gezicht. Kleine dingen, maar van grote waarde.

Het leven is anders geworden. Zwaarder, maar ook intenser. Bewuster.

Ik heb niet geleerd hoe je verlies een plek geeft.

Ik leer hoe ik het meedraag.

Elke dag weer.